Ambroży Grabowski
(1782 - 1868)



Ambroży Grabowski 

ur. 7 grudnia 1782 w Kętach, zm. 3 sierpnia 1868 w Krakowie - polski historyk, księgarz, wybitny kolekcjoner, archeolog i antykwariusz polski, autor podstawowych przewodników po Krakowie, samouk.Ojciec Jan Chrzciciel Grabowski pochodził ze wsi Głębowice, matka Teresa z Florkiewiczów, wywodziła się z mieszczańskiego domu w Kętach.Ambroży był jednym z dziesięciorga rodzeństwa, do 14-roku życia mieszkał w Kętach. W latach 1788-1797 wychowywała go babka Zofia Florkiewicz. Dzięki jej zaradności Ambroży trafił w 1797 r. do krakowskiej księgarni Antoniego Gröbla, w której spędził 20 lat. W latach 1815-1818 był jej współwłaścicielem.

W 1817 r. ożenił się z Józefą Nowakowską, a po jej śmierci, z Józefą Służewską (1833 r.). Miał siedmioro dzieci: pięć córek i dwóch synów. Córka Stefania z drugiego małżeństwa była żoną Karola Estreichera (seniora), znanego historyka literatury i teatru, kierownika Biblioteki Jagiellońskiej i matką Stanisława Estreichera (juniora), późniejszego wydawcy „Wspomnień” Ambrożego Grabowskiego z 1909 r. Również z jego pierwszą żoną wiążą się ściśle losy rodziny Burzyńskich. Emilia Kopff – córka krakowskiego senatora Wiktora Kopffa i Józefy Grabowskiej, córki Józefy Nowakowskiej – była bezpośrednio wnuczką Ambrożego. Od 1818 r. Ambroży Grabowski prowadził własną niewielką księgarnię i antykwariat w domu Leszczyńskiego nr 24 na wejściu od ul. Grodzkiej. Od tego czasu znacznie poprawił się jego status materialny. Po ich zamknięciu w 1837 r. poświęcił się pracy nad dziejami Krakowa i okolic, zbierał materiały archiwalne i historyczne.

W 1854 r. założył Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych i był jego pierwszym prezesem. Był też jednym z zasłużonych członków Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Ambroży Grabowski był człowiekiem pogodnym, pracowitym, obowiązkowym, skromnym, oszczędnym, z umiarem korzystającym z dobrobytu. Badał dawne obyczaje, sztukę, literaturę. Był księgarzem i mieszczaninem krakowskim, znanym gadułą, miłośnikiem dykteryjek i anegdot, zbieraczem „szlacheckich facecji”. W pracach swoich zwracał uwagę przede wszystkim na obyczaje, przedmioty i tradycje, ludzi i zabytki. W 1824 r. ustalił, że twórcą ołtarza Mariackiego był Wit Stwosz. Kolekcjonował pamiątki historyczne. Był miłośnikiem Krakowa, okolicznych miejscowości, rodzimych Kęt (opisał trzęsienie ziemi w Kętach), polskich gór - był turystą tatrzańskim. Zachwycał się pięknem Morskiego Oka, Panieńskich Skał, Bielan, Ojcowa, Prądnika, Krzeszowic i Tyńca. Z olbrzymim zainteresowaniem obserwował ludność rodzimą, zapisywał jej pieśni, podania i obyczaje. Jego zapiski są źródłem wiedzy o dawnym Krakowie i zwyczajach jego mieszkańców. Opisywał sposób ubierania się, jedzenia, zabawy, odnotował początek palenia węglem, „kurzenia” znienawidzonych przez siebie cygar, noszenia szelek i wolnych, nieobcisłych pantalonów, picie herbaty, urządzanie zbytkownych przyjęć z łososiem i szczupakiem.

Był gorącym i uczuciowym patriotą, ale na własne społeczeństwo patrzył trzeźwo, rozumiał jego wady i błędy, położenie polityczne i niedojrzałe porywy. Był głęboko religijny. Pod koniec życia stracił wzrok i słuch, po śmierci spoczął na Cmentarzu Rakowickim.

Jako uczony antykwariusz gromadził w swej księgarni rzadkie druki polskie, na skutek czego uczeni polscy jak Jerzy Samuel Bandtkie, Jan Paweł Woronicz, zachęcili go do badania zabytków krakowskich, zwyczajów ludowych i t. d. Owocem długoletniej skrzętnej pracy jego są liczne, często ilustrowane dzieła, z których najważniejsze: „Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic” (1822, nast. wyd. p. t. „Kraków i okolice jego” w latach 1830, 1836, 1844), „Starożytności historyczne polskie...” (1845), „Ojczyste spominki... dyjaryjusze, relacje, pamiętniki i t. d....” (1845), „Dawne zabytki miasta Krakowa” (1850), „Starożytnicze wiadomości o Krakowie, zbiór pism i pamiętników...” (1852). „Skarbniczka naszej archeologii...” (Lipsk 1854, z 39 wizerunkami baszt i bram krakowskich), „O ikonografii polskiej” i inne np. „Listy króla Władysława IV”. Napisał również „Krótkie przypowieści dawnych Polaków”.

(oprac. na podstwie: "Wikipedia" wersja polska; biogramu na stronach Gminnej Biblioteki Publicznej w Kętach)


Głosuj na nas:
STRONY DOMOWE i RODZINNE - GENEALOGIA TOP RODZINA Katalog i ranking